Skarga pauliańska: gdy dłużnik wyprowadza majątek

Dłużnik, który przed egzekucją darowuje dom żonie albo sprzedaje maszyny zaprzyjaźnionej spółce, liczy, że wierzyciel zostanie z wyrokiem bez pokrycia. Skarga pauliańska pozwala tę czynność „odwrócić” — w relacji z wierzycielem.

Antoni Skoczek · radca prawny 7 października 2026 6 min czytania Wierzyciele

Wyrok zasądzający zapłatę jest wart tyle, ile majątek, z którego można go wyegzekwować. Gdy dłużnik celowo pozbywa się majątku, wierzyciel może żądać uznania takiej czynności za bezskuteczną wobec siebie.¹

Przesłanki skargi

Wierzyciel musi wykazać, że:

dłużnik dokonał czynności prawnej z pokrzywdzeniem wierzycieli — wskutek niej stał się niewypłacalny albo bardziej niewypłacalny niż wcześniej,
dzięki tej czynności osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową,
dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli,
osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

Domniemania, które pomagają wierzycielowi

Udowodnienie cudzej wiedzy bywa trudne, dlatego ustawa wprowadza ułatwienia:

jeżeli korzyść uzyskała osoba bliska dłużnikowi, domniemywa się, że wiedziała ona, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli,
to samo dotyczy osoby pozostającej z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych,
gdy osoba trzecia uzyskała korzyść nieodpłatnie — na przykład w drodze darowizny — wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną nawet wtedy, gdy osoba ta nie wiedziała i nie mogła wiedzieć o pokrzywdzeniu.²

Co daje wygrana

Wyrok uwzględniający skargę nie przywraca majątku dłużnikowi. Daje wierzycielowi coś bardziej praktycznego: prawo do prowadzenia egzekucji z rzeczy, która wyszła z majątku dłużnika, bezpośrednio u osoby trzeciej — i to z pierwszeństwem przed jej własnymi wierzycielami.

Skarga pauliańska nie unieważnia umowy. Sprawia, że wobec konkretnego wierzyciela umowa „nie istnieje”.

Termin — pięć lat

Uznania czynności za bezskuteczną nie można żądać po upływie pięciu lat od daty tej czynności. To termin zawity: nie można go przerwać ani przywrócić.³

Nie czekaj z zabezpieczeniem

Osoba trzecia, która otrzymała majątek, może go dalej zbyć. Dlatego razem z pozwem — albo jeszcze przed nim — warto złożyć wniosek o zabezpieczenie, na przykład przez zakaz zbywania nieruchomości i ujawnienie go w księdze wieczystej.

Upadłość dłużnika

Jeżeli dłużnik jest w upadłości, ochronę masy upadłości zapewniają przede wszystkim przepisy Prawa upadłościowego o bezskuteczności czynności upadłego, a działania podejmuje syndyk. Wierzyciel powinien wtedy zgłosić wierzytelność i współpracować z syndykiem.

1Art. 527 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny.

2Art. 527 § 3 i 4 oraz art. 528 Kodeksu cywilnego.

3Art. 534 Kodeksu cywilnego.

Artykuł ma charakter informacyjny i odzwierciedla stan prawny na dzień publikacji. Nie stanowi porady prawnej — w konkretnej sprawie decydują dokumenty, terminy i okoliczności.